Явар. Царква Раства Багародзіцы.

У Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці, сярод пагорыстых ландшафтаў, згубілася невялікая вёска з паэтычнай назвай Явар. Галоўная славутасць гэтага месца - царква Нараджэння Прасвятой Багародзіцы - стаіць тут з 1926 года, захоўваючы памяць пра больш старажытныя часы і здзіўляючы падарожнікаў сваiм незвычайныым архітэктурным лёсам.

Гісторыя гэтага намоленага месца сыходзіць каранямі ў XIX стагоддзе. Вядома, што першапачаткова на гэтым месцы стаяў драўляны храм, пабудаваны ў 1865-1868 гадах. Аднак у 1920-я гады, калі Заходняя Беларусь уваходзіла ў склад Польскай Рэспублікі, было прынята рашэнне ўзвесці новую, больш грунтоўную царкву. Будаўніцтва завяршылася ў 1926 годзе, і вынікам стаў дзіўны архітэктурны гібрыд.

Галоўная асаблівасць храма ў Явары - гэта яго будаўнічы матэрыял. Будынак узведзены з цэментных (бетонных) блокаў і цэглы, што было наватарствам для свайго часу. Аднак, нягледзячы на сучасны па тых мерках матэрыял, дойліды натхняліся традыцыямі старажытнарускага драўлянага дойлідства. Архітэктурны стыль храма вызначаюць як неарускi або рэтраспектыўна-рускі.

У плане царква мае форму крыжа. Яе ярусная кампазіцыя нібы вырастае з зямлі, падпарадкоўваючыся закону "піраміды": чатыры бабінца рознай велічыні (бабінец, трапезная, малельная зала і апсіда з рызніцай) пакрытыя востраканцовымі дахамі, якія прыступкамі падымаюцца да цэнтра. Гэты прыём - адсылка да шатровых храмаў Рускай Поўначы, перанесеная ў бетон на беларускай зямлі. Завяршае кампазіцыю вытанчаная цыбульная глаўка, характэрная для праваслаўных цэркваў.

Сёння Царква Нараджэння Прасвятой Багародзіцы ў Явары з'яўляецца дзеючым храмам Беларускага экзархата Маскоўскага Патрыярхату (Навагрудская епархія). Яна стаіць у цэнтры вёскі, па адрасе Гродзенская вобласць, Дзятлаўскі раён, паштовае аддзяленне Сачыўляны. Гэта не проста помнік архітэктуры, а жывы духоўны цэнтр, куды прыязджаюць не толькі мясцовыя жыхары, але і вандроўцы, якія адкрываюць для сябе прыгажосць беларускай правінцыі.

Царква ў Явары - яскравы прыклад таго, як у 1920-х гадах у Заходняй Беларусі шукалі новыя формы, абапіраючыся на векавыя традыцыі. Яна даказвае, што нават такі празаічны матэрыял, як бетонны блок, у руках таленавітых майстроў можа ператварыцца ў твор мастацтва, якое нагадвае разьбяны драўляны церам. Гэта месца варта ўбачыць на свае вочы, каб адчуць яго невыразную, але глыбокую гармонію.