Вялікая Кракотка. Кракоцкі камень і крыніца

На ўездзе ў ціхую вёску Кракоцін (часам сустракаецца напісанне Кракотка), што раскінулася на прасторах Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці, час нібы спыняецца. Тут, сярод звыклых беларускіх пейзажаў, хаваецца сапраўдны прыродны артэфакт, які захоўвае памяць аб глабальных геалагічных катастрофах і дагістарычных часах. Мясцовыя жыхары называюць яго паважліва і трохі забабонна - «Камлыга». Для навукоўцаў жа гэта - Кракоцкі валун, помнік прыроды рэспубліканскага значэння, унесены ва ўсе навуковыя рэестры.

Прышэлец са Скандынавіі.

Каб дакрануцца да гэтай рэліквіі, дастаткова з'ехаць з трасы і накіравацца да каардынатаў 53.0161, 24.9806. Перад вамі паўстане масіўны волат, складзены з ружовага граніту з выразнымі украпінамі палявога шпата і кварца. Яго знешні выгляд -наглядны летапіс планеты.

Гледзячы на "Кракоцкую камлыгу", складана паверыць, што гэты шматтонны маналіт - падарожнік, які пераадолеў многія сотні кіламетраў. Яго радзіма - далёкая Скандынавія, хутчэй за ўсё, горныя масівы Швецыі або Фінляндыі. Каля 200-300 тысяч гадоў таму, у часы вялікіх аблядненняў, гіганцкі ледавік, нібы бульдозер, адарваў глыбу ад скалы і панёс яе на паўднёвы ўсход. Тысячагоддзямі лёд раставаў, наступаў зноў, і вось, каля 12-15 тысяч гадоў таму, валун застаўся ляжаць на землях, дзе пазней пасяліліся людзі, якія заснавалі вёску Кракотка.

Помнік прыроды і легенды.

Сёння "камлыга" горда ўзвышаецца над зямлёй, дзівячы сваімі памерамі. Хоць дакладныя параметры могуць вар'іравацца (эрозія робіць сваю справу), гэта адзін з найбуйнейшых валуноў у рэгіёне, аблюбаваны не толькі геолагамі, але і турыстамі.

У 1974 годзе Кракоцкі валун быў абвешчаны помнікам прыроды рэспубліканскага значэння. Гэты статус ахоўвае яго не толькі як унікальны геалагічны аб'ект (бо па складзе такога граніту можна вывучаць гісторыю скандынаўскіх гор), але і як важны культурна-гістарычны элемент.

Аднак, нягледзячы на навуковую каштоўнасць, у народзе камень заўсёды карыстаўся асаблівым шанаваннем. Само слова "камлыга" ў беларускай мове азначае не проста камень, а нешта грузнае, Старажытнае, неад'емнае ад гэтай зямлі. З ім звязана мноства легенд. Кажуць, што валун валодае асаблівай энергетыкай: калі прыхінуцца да яго спіной у хвіліну сумневаў, ён падорыць спакой і ўпэўненасць продкаў. Іншыя паданні абвяшчаюць, што пад каменем схаваныя скарбы або што ў старадаўнія часы тут праводзіліся паганскія абрады.

Як дабрацца і што ўбачыць.

Дабрацца да "Кракоцкай камлыгi" нескладана. Яна знаходзіцца ў Слонімскім раёне. Вёска Кракотка (або Кракоцiн) стаіць на рацэ Іса. Валун ляжыць практычна пры ўездзе ў населены пункт, таму прапусціць яго цяжка - ён прыкметна вылучаецца на фоне палёў і пералескаў.

Тут можна не толькі дакрануцца да старажытнай гісторыі, але і атрымаць асалоду ад спакою беларускай глыбінкі. Фатаграфіі на фоне ружовага гіганта атрымліваюцца велічнымі і трохі містычнымі.

Прыязджаючы да "камлызе", важна памятаць: перад вамі не проста кавалак горнай пароды. Гэта сведка эпох, які бачыў мамантаў, які перажыў раставанне леднікоў і станаўленне чалавечай цывілізацыі. Гэта сапраўдны прыродны артэфакт, які варта берагчы і якім варта ганарыцца.

У мястэчку Вялікая Кракотка і каля мястэчка ёсць некалькі помнікаў прыроды. У цэнтры паселішча знаходзіцца крыніца з гаючай вайдой. На ўскраіне мястэчка ёсць Рэспубліканскі геалагічны геамарфалагічны помнік прыроды «Кракоцкая града». Паводле звестак навукоўцаў, яна з'явілася 200 тысяч год таму ў ледніковы перыяд. Вядомы на ўсё наваколле і Кракоцкі валун, які таксама калісці сюды прыцягнуў ледавік.

Камень знаходзіцца па шляху па дарозе на вёску Селявічы. Вялізны гранітны валун мясцовыя жыхары называюць Кракотцкай Камалыгай. А побач ёсць яшчэ адзін камень – валун з выемкай на паверхні. Даследчыкі выказваюць меркаванне, што ў паганскія часы тут спраўляліся язычаскія рытуалы.

У цэнтры мястэчка знаходзіцца крыніца з лекавай вадой.  Паводле легенды калісці гэта ваколіца належыла пану Скурату. У яго была дачка, якая хварэла на вочы. Аднойчы ў Кракотку прыйшоў старац і спыніўся каля мясцовай гары з якой цякла вада і ён папіў гэтай вады, памыўся ею і адразу яго вочы пачалі лепш бачыць. Старац прыйшоў у мястэчка і распавёў пра такое дзіва месцічам. А тыя распавялі пану Скурату. Пан пачаў вадою гаючаю мыць сваю дачку і яна пачала добра бачыць праз нейкі час. Потым пан Скурат зрабіў калодзеж на гары і з тых часоў пачалі мясцовую крыніцу зваць Скуратовай крыніцай. На сённяшні дзень крыніцу асвяцілі ў гонар Іаана Прадцечы. Крыніца знаходзіцца побач з мясцовай рачулкай Іарданкай.

Паводле мясцовай легенды назва рачулкі паходзе з трагічнай адной падзеі, калі тут аднойчы ў гэтай мясцовасці забілі чалавека пад іменем Іарданас. Тут адбываюцца на крыніцы вялікае свята на 7 ліпеня на дзень Раства Іаана Прадцечы і на Івана Купалу збіраецца шмат народу.