Наваколлі Полацка. Былы 249-ы ракетны полк "Эскадра".

У ваколіцах Полацка, сярод густых беларускіх лясоў, дагэтуль можна знайсці маўклівыя сведкі халоднай вайны - сляды некалі засакрэчаных вайсковых аб'ектаў. Тут, у эпоху супрацьстаяння двух звышдзяржаў, нёс сваю вахту 249-й ракетны полк Ракетных войскаў стратэгічнага прызначэння (РВСП), які меў ганарлівае найменне «Эскадра».

Гісторыя часці пачалася ў канцы 50-х гадоў, калі свет толькі пачынаў ўсведамляць пагрозу ядзернага супрацьстаяння. Полк быў сфарміраваны 21 жніўня 1959 года як 249-ы інжынерны полк рэзерву Вярхоўнага Галоўнакамандавання. Першапачаткова ён уваходзіў у склад 50-й паветранай арміі далёкай авіяцыі, але ўжо ў пачатку 1960 года, з утварэннем новага віду войскаў, быў перадыслакаваны пад Полацк і ўключаны ў склад 32-й ракетнай дывізіі. Тады ж, летам 1960 года, часць атрымала сваё класічнае найменне - 249-й ракетны полк з вайсковым нумарам в/ч 23463.

Пачатак 60-х гадоў стаў часам актыўнага разгортвання палка. На ўзбраенні паступілі ракеты сярэдняй далёкасці Р-12. Баявое дзяжурства заступала паэтапна: першы дывізіён з чатырма пускавымі ўстаноўкамі стаў на ахову межаў Радзімы ў кастрычніку 1960 года, і толькі да пачатку 1963 года на баявое дзяжурства заступілі ўсе тры стартавых дывізіёна, якія мелі ў суме 12 пускавых установак. Вакол Полацка выраслі пазіцыі, а ў самім горадзе размясціліся штаб і жылыя мястэчкі.

З канца 70-х гадоў полк уступіў у эпоху пераўзбраення, адмовіўшыся ад састарэлых Р-12 на карысць сучасных ракетных комплексаў. У 1979 годзе часць была знятая з дзяжурства для перападрыхтоўкі. Засваенне новай тэхнікі было справай неверагодна напружанай. Асабісты склад вывучаў прыладу комплексу "Піянер" прама ў вагонах па шляху на палігон Капусцін Яр, займаючыся па 6-8 гадзін штодня, а на месцы праводзіў 10-12-гадзінныя трэніроўкі. У выніку ў верасні 1980 года полк з выдатнай ацэнкай заступіў на баявое дзяжурства ўжо з 9-ю пускавымі ўстаноўкамі «Піянер» (SS-20).

Але тэхніка не стаяла на месцы. У 1986 годзе полк зноў пераўзброілі - гэтым разам на мадэрнізаваны комплекс "Горн". Баявая падрыхтоўка вялася з не меншым напружаннем. Асабліва памятнай падзеяй стаў пуск ракеты 3 красавіка 1986 года, праведзены разлікам пад кіраўніцтвам маёра Дарашкевіча, які быў ацэнены на «выдатна».

Аднак век палка быў ужо палічаны. Гістарычныя змены ў свеце прывялі да падпісання Дамовы аб ліквідацыі ракет сярэдняй і меншай далёкасці (РСМД). У 1989 годзе 249-ы ракетны полк, які насіў ганаровае найменне «Эскадра», першым у сваёй дывізіі быў выведзены з баявога складу і расфармаваны. Тэхніка, на якую было выдаткавана столькі сіл і часу, была ліквідавана.

Сёння пра былую магутнасць нагадваюць толькі закінутыя тэрыторыі былых пазіцый, ды старонкі кніг, якія захоўваюць памяць аб службе афіцэраў і салдат. Сярод камандзіраў часці былі такія людзі, як палкоўнікі Бальшакоў, Гулей, Навугольнаў, Лыга, Фамічоў. Для іх "Эскадра" была не проста пазыўным, а сімвалам ракетнага шчыта радзімы, які яны кавалі сваёй штодзённай працай у ціхіх, але стратэгічна важных ваколіцах старажытнага Полацка.

Вось каардынаты былых аб'ектаў 249-га ракетнага палка "Эскадра" пад Полацкам:

* Штаб палка (камандны пункт, в/ч 23463): 55°24'43"N 28°33'49"E

* 1-я стартавая пазіцыя (4 ПУ Р-12): 55°22'22"N 28°44'17" E (пасля таксама выкарыстоўвалася для комплексаў "Піянер" / "Горн")

* 2-я стартавая пазіцыя (4 ПУ Р-12): 55°24'13"N 28°33' 42 " E

* 3-я стартавая пазіцыя (ур. Зёлкі): 55°35 '49"N 28°24'32" E

Таксама існавалі запасныя палявыя пазіцыі ў раёне Плісы: 55°12'46"N 28°02'21"E і 55°11'41"N 27°54 '37"E (актыўныя ў 1967 годзе).