Жодзішкі. Бровар.

У беларускай глыбінцы, сярод палёў і пералескаў Смаргонскага раёна, згубіўся невялікі аграгарадок з незвычайнай назвай - Жодзішкі. Сёння гэта ціхае месца, якіх тысячы па краіне, але варта толькі прыгледзецца да яго ландшафту, як пачынаеш заўважаць сляды былой велічы. Галоўны з іх - велізарны, велічны, чырвонакiрпiчны бровар (вінакурны завод), які ўзвышаецца над наваколлем як прывід мiнулай эпохі.

Гісторыя Жодзішак - гэта гісторыя ўзлётаў і падзенняў, цесна пераплеценая з лёсамі знакамітых родаў. У XVIII стагоддзі мястэчка належала Радзівілам, але сапраўдны росквіт наступіў, калі ўладальнікам маёнтка стаў граф Валенцій Швыкоўскі. Аднак сапраўдным гаспадаром, які пакінуў глыбокі след у камені, быў вядомы Віленскі архітэктар Тадэвуш Роствароўскi. У канцы XIX стагоддзя ён выкупіў маёнтак і вырашыў ператварыць Жодзішкі ва ўзорны Еўрапейскі маёнтак. Менавіта па яго праекце і быў узведзены той самы бровар, руіны якога мы бачым сёння.

Заязджаючы ў Жодзішкі, немагчыма праехаць міма. Комплекс былога бровара сустракае падарожніка масіўнымі сценамі з чырвонай цэглы, складзенага на стагоддзі. Архітэктура зачароўвае: гэта не проста вытворчы корпус, а сапраўднае замкавае збудаванне ў стылі неаготыкі, якi так любіў Роствароўскi. Стральчатыя вокны, зубчастыя парапеты, магутныя контрфорсы - усё гэта стварае адчуванне моцы і грунтоўнасці.

Бровар быў не проста "заводам", а сэрцам цэлага гаспадарчага комплексу. Роствароўскi, будучы не толькі архітэктарам, але і таленавітым інжынерам, прадумаў усё да дробязяў. У падвалах завода спелі высакародныя спірты. Тут выраблялі высакаякасны спірт-сырэц, які затым перапрацоўваўся ў гарэлку і лікёры. Прадукцыя жодзішскага бровара славілася далёка за межамі маёнтка. Для забеспячэння вытворчасці выкарыстоўваліся перадавыя па тых часах тэхналогіі, а вада паступала з уласных артэзіянскіх свідравін.

Пасля Роствароўскага маёнткам валодаў яго сын, але з прыходам савецкай улады ў 1939 годзе гісторыя бровара як прыватнага прадпрыемства скончылася. Вытворчасць нацыяналізавалі. Падчас Вялікай Айчыннай вайны завод не спыняў працу, але пасля вайны яго перапрафілявалі. Пазней, з развіццём буйной прамысловасці, невялікая вытворчасць у Жодзішках стала нерэнтабельнай. У 90-я гады завод зачынілі, абсталяванне вывезлі, і велічныя сцены пачалі павольна, але дакладна разбурацца.

Шпацыруючы тут, міжволі задумваешся пра тое, якая кіпучая жыццё бурліла тут сто гадоў таму. Як гулі механізмы, як рабочыя ў фартухах кацілі цяжкія бочкі са спіртам, як граф Роствароўскi шпацыраваў па двары, акідваючы поглядам сваё стварэнне. Цяпер засталася толькі абалонка, велічны шкілет мінуўшчыны росквіту, у якім размяшчаецца гатэль/аграсядзіба.

Жодзішскі бровар - гэта помнік эпосе, прыватнай ініцыятыве, таленту архітэктара і цяжкай працы людзей. Час няўмольны, але сапраўдная прыгажосць здольная супрацьстаяць нават яму, застаючыся прыцягальнай і ў сваім забыцці. І пакуль стаяць гэтыя чырвоныя сцены, гісторыя Жодзішак жывая.