Заазерскі "Стоўнхэндж".

У лясным гушчары Бялыніцкага раёна, за паўкіламетра ад вёскі Заазер'е, знаходзіцца месца, якое журналісты ахрысцілі беларускім "Стоўнхэнджам". Тут, сярод соснаў і чарнічных зараснікаў, размясціўся загадкавы комплекс каменных крыжоў і валуноў, які выклікае спрэчкі сярод навукоўцаў, краязнаўцаў і містыкаў ўжо шмат гадоў.

Круглая пляцоўка дыяметрам каля трыццаці метраў захоўвае сляды далёкага мінулага. Галоўны помнік - масіўны каменны чатырохканцовы крыж вышынёй амаль у два чалавечыя росту, звернуты "тварам" строга на ўсход. Яго паверхня ўвагнутая, а бакавыя перакладзіны нагадваюць рукі, гатовыя абняць прастору перад сабой. На крыжы захавалася выява ваўчынай морды.

Вакол бязладнай паўсферай раскідана каля чатырох-пяці дзясяткаў валуноў рознай формы: кубы, паўсферы, пліты. На многіх з іх высечаныя загадкавыя знакі: дванаццаці-, шасці - і чатырохканцовыя крыжыкі, стрэлкі, трыкутнікі, галінкі. Асаблівую цікавасць выклікае валун-пліта з захаду ад крыжа: на ім намаляваны антрапаморфны сімвал «чалавек-крыж» і яго паменшаная копія.

Мноства легенд ахутвае гэтае месца. Кажуць, некалі камяні былі мяккімі, як воск, і людзі ці жывёлы пакідалі на іх сляды - так тлумачаць тры валуны-следавіка на тэрыторыі комплексу. З прыходам хрысціянства паданні звязалі гэтыя сляды з Хрыстом ці Багародзіцай.

Ваду, якая сцякае з валуноў падчас дажджу, мясцовыя жыхары лічаць гаючай, а самі камяні - прарочымі. Прыхінуўшыся да вялікага крыжа распавядаюць аб адчуванні цяпла, спакою і зліцця з каменем. Вакол крыжа растуць дзве хворыя хвоі - павер'е абвяшчае, што камень перадае ім забраную ў людзей хваробу.

Прызначэнне комплексу застаецца прадметам дыскусій. Краязнаўца Міхаіл Карпечанка, які папулярызаваў гэтае месца ў 2007 годзе, звязаў яго з багіняй Мажанай (Маранай), паказваючы на назвы ракі Мажа і вёскі Мажаны паблізу.

Дацэнт Магілёўскага дзяржуніверсітэта Ігар Шаруха лічыць комплекс паганскім капішчам, дзе камяні маглі служыць для астранамічных назіранняў і вядзення календара. Доктар гістарычных навук Ігар Марзалюк, наадварот, бачыць у ім сярэднявечны грунтавы могільнік эпохі хрысціянізацыі, паказваючы на хрысціянскую сімволіку на валунах. Археолаг Людміла Дучыц дапускае, што язычнікі апрацавалі камяні, а затым іх выкарыстоўвалі хрысціяне.

Пісьменнік і краязнаўца Мікола Целеш, ураджэнец Заазер'я, у сваёй «Аўтабіяграфіі» успамінаў: на месцы сучаснага комплексу калісьці стаялі магутныя камяні вышынёй больш за два метры, пастаўленыя «шатром па чатыры». За восемдзесят гадоў яны зніклі - верагодна, выкарыстаны ў гаспадарцы або разбураныя. Захаваны вялікі крыж, які перш ляжаў на зямлі, паднялі работнікі лясніцтва па просьбе мясцовай настаўніцы.

Заазерскі "Стоўнхэндж" прыцягвае турыстаў, краязнаўцаў і шукальнікаў анамалій, але археалагічных раскопак тут не праводзілася. Чорныя капальнікі пакінулі сляды сваёй дзейнасці, і многія камяні ляжаць не на сваіх месцах. Застаецца адкрытым пытанне: ці было гэта капішча, могільнік, абсерваторыя ці нешта іншае? Адказ пакуль хаваюць лясная цішыня і імшыстыя валуны...