Тумельская крыніца.

Славутасьць

Мінская вобласць, Смалявіцкі раён, урочышча Тумель, на левым беразе ракі Уша

Апісанне

Крыніца "Тумель" (Тумельская) – гідралагічны помнік прыроды ў Мінскай вобласці, недалёка ад вёскі Заброддзе. Гэтая крыніца размешчана ў маляўнічым урочышчы на левым беразе ракі Уша.

Сваю назву крыніца атрымала ад хутара з вадзяным млыном, які існаваў тут да 1960-х гадоў. Сёння ад яго застаўся толькі каменны падмурак, затое сам ключ добраўпарадкаваны: абсталяваны паркоўка, пешаходныя дарожкі, альтанкі і лесвіцы з поручнямі. У 2018 годзе тут асвяцілі купель.

Гэта месца звязана з імем Якуба Коласа. Калі паэт працаваў настаўнікам у суседняй вёсцы, ён часта бываў ля крыніцы і, магчыма, менавіта яе ён апісаў у вершы «Ручай». Мясцовыя жыхары вераць, што вада тут валодае асаблівай сілай, а крыніца папулярна не толькі як святое месца, але і як зона адпачынку для турыстаў.

Катэгорыі

Гідралагічны

Гістарычнае

Каментары

Нататкі да месца

Ольга Ерёменко

26.07.2026

Крыніца "Тумель": жывая легенда Смалявіччыны.

У маляўнічым урочышчы на левым беразе ракі Уша, сярод альховых кустоў і вербалозу, б'е дзіўная крыніца з багатай гісторыяй і гаючай вадой. Тумельская крыніца - гэта не проста гідралагічны помнік прыроды мясцовага значэння, а месца, дзе перапляліся гісторыя, паэзія і народная вера.

Назву крыніца атрымала ад хутара "Тумель" з вадзяным млыном, які існаваў тут да 1960-х гадоў. Ад той сядзібы сёння застаўся толькі каменны падмурак, але памяць аб мінулым жыве.

Асаблівую каштоўнасць гэтаму месцу надае сувязь з імем Якуба Коласа. У 1906 годзе вялікі беларускі паэт працаваў настаўнікам у суседняй вёсцы Верхмень. Ён часта прыходзіў да гэтай крыніцы, піў сцюдзёную ваду і адпачываў у цені дрэў. Існуе меркаванне, што менавіта ўспаміны пра Тумельскі ручай натхнілі Коласа на стварэнне верша "Ручай": "Сярод альховых кустоў, дзе спявае салавей, і шуміць, і грыміць срэбразвонны ручай».

Пазней гэтыя маляўнічыя месцы, уключаючы раку Ушу, былі апеты паэтам у знакамітай трылогіі «На ростанях».

Крыніца ўяўляе сабой крэнопаль - групу крыніц, якія выходзяць на паверхню ў ніжняй частцы схілу марэннага ўзгорка. Дэбіт крыніцы складае 4 літра ў секунду. Вада заўсёды застаецца празрыстай і ледзяной нават у летнюю спёку.

Хімічныя аналізы, праведзеныя ў Беларусі і Германіі, пацвердзілі ўнікальны склад вады: у ёй адсутнічаюць жалеза і нітраты, затое выяўленыя срэбра, золата і фтор. Менавіта таму вада доўга захоўваецца, не губляючы свежасці і густу.

У 2008 годзе крыніцы быў прысвоены статус гідралагічнага помніка прыроды мясцовага значэння з ахоўнай зонай 0,01 гектара. У 2018 годзе, намаганнямі вернікаў, дабрачынцаў і мецэнатаў, крыніца была добраўпарадкавана:

* абсталявана зручная паркоўка;

* пракладзеная пешаходная дарожка з лесвіцамі і поручнямі;

* ўстаноўлена вялікая альтанка для адпачынку;

* пабудавана драўлянае сховішча над бетонным кальцом-калектарам.

У Светлую сядміцу 2018 года епіскап Барысаўскі і Мар'інагорскі Веніямін асвяціў купель у гонар святога Архістратыга Міхаіла, а саму крыніцу - у гонар іконы Божай Маці «Жываносная крыніца».

Сёння гэта месца стала папулярнай зонай адпачынку для мясцовых жыхароў і турыстаў. Тут рэгулярна праводзяцца раённыя турзлёты, а вандроўцы спыняюцца, каб зрабіць некалькі глыткоў гаючай вады і атрымаць асалоду ад цішыні гэтага прасвяднага кутка беларускай прыроды.