Тамашоўка. Помнік салдатам Першай сусветнай вайны.

У Брэсцкай вобласці, у самай глыбіні Беларускага Палесся, згубілася невялікая вёска з назвай Тамашоўка. Сёння гэта ціхі куток паблізу мяжы, куды рэдка забрыдаюць турысты. Але калі звярнуць на вуліцу з красамоўнай назвай Ціхая, можна апынуцца тварам да твару з гісторыяй, якая ніколі не маўчыць.

Тут, у цэнтры вёскі, стаіць помнік, які захоўвае памяць пра больш чым 1300 салдат. І справа не толькі ў лічбах. Унікальнасць гэтага мемарыяла ў тым, што пад яго шатамі спяць вечным сном падданыя трох варожыючых імперый: Германскай, Аўстра-Венгерскай і Расійскай.

Гісторыя ў камені і цэгле.

1916 г. Самае пекла Першай сусветнай. У ваколіцах Тамашоўкi ішлі найцяжэйшыя пазіцыйныя баі. Зямля тут літаральна палітая крывёю, а навакольныя лясы і палі сталі апошнім прытулкам для тысяч салдат. Менавіта тады, у разгар вайны, на вайсковых могілках у цэнтры паселішча быў узведзены манумент.

Выбар месца і часу для будаўніцтва могілак кажа пра многае: нават у агні братазабойчай бойні знаходзілася месца чалавечнасці і павазе да загінулых, па-за залежнасці ад таго, па які бок лініі фронту яны змагаліся.

Мемарыял уяўляе сабой велічны цагляны абеліск. Ён не атынкаваны, і гэты наўмысны або захаваны часам аскетызм чырвонай цэглы надае яму асаблівую суровасць і сапраўднасць.

Сімвалы смутку.

Ўгледзіцеся ў дэталі манумента. Вяршыню абеліска вянчае адлюстраванне льва. У Еўрапейскай мемарыяльнай традыцыі леў - гэта не толькі сімвал сілы і доблесці, але перш за ўсё - увасабленне смутку. Каменны звер нібы ахоўвае спакой загінуўшых, нагадваючы жывым аб велічыні страты.

Крыху ніжэй можна адрозніць адлюстраванне Жалезнага крыжа. Так, гэта вышэйшая воінская ўзнагарода кайзераўскай Германіі. Яе прысутнасць на абеліску паказвае на тое, што першапачаткова могілкі ствараліся, верагодна, сіламі нямецкіх частак для пахавання сваіх суайчыннікаў. Аднак гісторыя распарадзілася інакш, зрабіўшы гэты крыж сімвалам агульнай трагедыі для салдат усіх армій, якія спачываюць тут.

Памяць без межаў.

Паводле розных звестак, брацкая магіла ў Тамашоўцы аб'яднала астанкі воінаў з Германіі, Аўстра-Венгрыі і Расійскай імперыі. Сёння за мемарыялам даглядаюць. Дзякуючы намаганням мясцовых жыхароў, энтузіястаў і, магчыма, міжнародных арганізацый, помнік не разбурыўся і не адышоў у нябыт.

Сюды прывозяць пошукавікаў, тут праводзяць памятныя цырымоніі. Ціхая вуліца ў Тамашоўцы - гэта тое самае месца, дзе ўсведамляеш недарэчнасць фразы «вайна мае канец». У яе ёсць толькі наступствы, высечаныя ў камені і закапаныя ў зямлю.

Чаму варта ўбачыць на свае вочы?

Помнік у Тамашоўцы - гэта не проста кропка на карце - гэта мост паміж мінулым і будучыняй. Ён нагадвае нам, што гістарычная справядлівасць і простае чалавечае спачуванне мацнейшыя за палітычныя амбіцыі.

Прыязджайце сюды, каб адчуць цішыню. Тую самую, якая запанавала тут праз 100 гадоў пасля гарматных залпаў. Ускладзіце кветкі да падножжа абеліска, увянчанага журботным львом. Бо памяць аб той забытай вайне, якую сучаснікі называлі Вялікай, пачынаецца менавіта з такіх месцаў - шчырых, сумных і вельмі чалавечных.