Шклоў. Спаса-Праабражэнская царква.

У самым сэрцы Шклова, на правым беразе Дняпра, узвышаецца Спаса-Праабражэнская царква - велічны помнік архітэктуры і сведка драматычнай гісторыі горада. Гэты храм, уключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь, па праве лічыцца адной з самых выразных праваслаўных святынь Усходняй Беларусі.

Гісторыя стварэння

Гісторыя храма пачалася ў канцы XVIII стагоддзя, калі Шклоў быў падораны фаварыту імператрыцы Кацярыны II генералу Сямёну Зорычу. Менавіта пры ім быў закладзены падмурак будучай царквы, аднак будаўніцтва расцягнулася на доўгія дзесяцігоддзі.

Асноўныя працы вяліся ўжо ў другой палове XIX стагоддзя дзякуючы глыбока веруючай жыхарцы Шклова Агаф'i Сідаравай, якая лічыцца заснавальніцай гэтай святыні. Паводле падання, да яе часта прыходзілі прыхаджане па параду і малітвай, а ўсе сабраныя сродкі яна завяшчала на будаўніцтва храма. Аднак тая царква згарэла падчас пажару, і сучасны будынак быў узведзены нанова.

Сучасны Спаса-Праабражэнскі храм быў пабудаваны з цэглы ў пачатку XX стагоддзя (да 1905 года) пад уплывам таноўскай канцэпцыі візантыйскага сабора. Па іншых дадзеных, будаўніцтва вялося ў 1904 годзе на сродкі вернікаў і дабрачынцаў. У 2014 годзе адзначалася 150-годдзе заснавання храма, што паказвае на больш раннюю гісторыю святыні.

Архітэктурныя асаблівасці

Царква ўяўляе сабой унікальнае архітэктурнае збудаванне ў стылі эклектыка, якое арганічна спалучае элементы псеўдавiзантыйскага стылю і мадэрна. Гэта спалучэнне робіць храм асаблівым і вядомым сярод іншых праваслаўных цэркваў Беларусі.

Храм мае крыжападобную ў плане цэнтрычную кампазіцыю. Над сяродкрыжжам узвышаецца масіўны васьмігранны светлавы барабан, пакрыты гранёным шлемападобным купалам - класічная рыса візантыйскай архітэктуры. Паміж канцамі крыжа ўбудаваны чатыры квадратныя ў плане трох'ярусныя вежы, верхнія ярусы якіх завяршаюцца гранёнымі купаламі. Розная вышыня гэтых аб'ёмаў надае будынку вертыкальную дынаміку і накіраванасць ўвысь.

Усе фасады вырашаны з ярка выяўленай сіметрыяй, падкрэсленай восевым размяшчэннем уваходаў, над якімі размешчаны па два вокны з арачнымі завяршэннямі. Іх матыў паўтараюць вялікія аркі накшталт закамар ў завяршэнні сцен. Фасады ўпрыгожаны стрымана, але вытанчана: тонкія прафіляваныя карнізныя цягі, пілястры і плоскія нішы ствараюць выразны пластычны малюнак.

Унутраная прастора храма двухсветная. Сяродкрыжжа перакрыта стуленым скляпеннем, а астатнія часткі залы - цыліндрычнымі скляпеннямі з распалубкамі. Дэкаратыўны акцэнт у інтэр'еры зроблены на групах тонкіх калон, якія падтрымліваюць светлавы барабан. У паўднёва-заходняй вежы размешчана лесвіца на званіцу.

Лёс храма ў XX стагоддзі

Спаса-Праабражэнская царква перажыла рэвалюцыйныя ўзрушэнні, гады атэізму і Вялікую Айчынную вайну. У савецкі час, калі многія храмы зачыняліся і разбураліся, гэтая царква заставалася дзеючай, што з'яўляецца ўнікальным выпадкам для Беларусі. Аднак пасля рэвалюцыі будынак усё ж быў закрыты і перароблены пад склад, паступова прыходзячы ў запусценне. У савецкія дзесяцігоддзі ўнутранае ўбранне было згублена, купалы разбураны, іконы знішчаны або згубленыя.

Адраджэнне храма пачалося ў 1990-х гадах, калі вернікі дамагліся яго вяртання Беларускай Праваслаўнай Царкве. У 1993 годзе была праведзена рэстаўрацыя: на галоўным купале адрамантавалі дах і ўсталявалі новы крыж. З тых часоў у будынку вядуцца аднаўленчыя работы, узнаўляюцца інтэр'еры, зноўку асвячаюцца троны.

Духоўнае жыццё і сацыяльная місія

Сёння Спаса-Праабражэнская царква адносіцца да Шклоўскага благачыння Магілёўскай і Мсціслаўскай епархіі Беларускай Праваслаўнай Царквы.

Храм з'яўляецца не толькі архітэктурнай жамчужынай, але і важным духоўным цэнтрам Шклова. Тут надаюць вялікую ўвагу духоўна-маральнаму развіццю жыхароў, праца вядзецца планамерна і ахоплівае розныя напрамкі. Найважнейшая частка гэтай дзейнасці - нядзельная школа, якую з радасцю наведваюць і дзеці, і дарослыя.

Храм актыўна супрацоўнічае з адукацыйнымі ўстановамі раёна. У рамках рэгулярных сустрэч са школьнікамі абмяркоўваюцца найважнейшыя тэмы - каштоўнасць сям'і, асабістая адказнасць, павага да іншых людзей, жыццёвыя арыенціры. Асаблівая ўвага надаецца рабоце з бацькамі, у тым ліку са шматдзетнымі сем'ямі.

Не застаюцца без падтрымкі і тыя, хто апынуўся ў цяжкай жыццёвай сітуацыі. Настаяцель храма рэгулярна наведвае папраўчую калонію, дзе ў гутарках з асуджанымі дапамагае ім захаваць веру ў сябе і намеціць шлях да нармальнага жыцця. Вернікі актыўна ўдзельнічаюць у справах міласэрнасці: наведваюць хворых, аказваюць дапамогу адзінокім і бяздольным.

Спаса-Праабражэнская царква застаецца не толькі архітэктурнай дамінантай Шклова, але і жывым духоўным цэнтрам, які аб'ядноўвае людзей вакол маральных ідэалаў, гістарычнай памяці і культурнай спадчыны. Яна працягвае беражліва захоўваць сваю дзіўную гісторыю і служыць крыніцай веры і надзеі для многіх пакаленняў гараджан.