Самахвалавічы. Былая сядзіба Уніхоўскіх "Русінавічы".

Недалёка ад Мінска, на маляўнічым правым беразе ракі Пціч, згубілася гісторыя адной з некалі найбагацейшых дваранскіх рэзідэнцый Беларусі. Сёння гэта месца вядома як аграгарадок Самахвалавічы, але старажылы памятаюць: менавіта тут, ва ўрочышчы Русінавічы, знаходзілася раскошная сядзіба шляхецкага роду Уніхоўскіх.

Гісторыя гэтага кутка сыходзіць каранямі ў глыбіню стагоддзяў. У XVII–XVIII стагоддзях вёска, якая насіла тады назву Секснаровічы, належала княжацкаму роду Жыжэмскіх, якія вядуць свой радавод ад Рурыкавічаў. Аднак сапраўдны росквіт маёнтка звязаны з сям'ёй Уніхоўскіх, якія валодалі гэтымі землямі з канца XVIII стагоддзя аж да ўзрушэнняў Першай сусветнай вайны і Кастрычніцкай рэвалюцыі.

"Адзін з самых добраўпарадкаваных маёнткаў".

Апошнім уладальнікам сядзібы быў Януш сс, жанаты на Соф'і Ельскай - дачцэ знакамітага кампазітара і скрыпача Міхаіла Ельскага. Менавіта пры іх маёнтак дасягнуў свайго росквіту. Цэнтрам кампазіцыі быў двухпавярховы каменны дом, пабудаваны ў канцы XVIII стагоддзя на месцы старажытнага гарадзішча. Архітэктура сядзібы адпавядала апошняй модзе таго часу: галоўны і паркавы фасады ўпрыгожвалі чатырохкалонныя порцікі, а побач быў узведзены зімовы сад. Месца для дома выбралі не выпадкова - з яго тэрас адкрываліся дзівосныя віды на пойму ракі Пціч і маляўнічыя наваколлі.

Асаблівай увагі заслугоўвае паркавая брама, выкананая ў выглядзе манументальнай аднапралётнай аркі з высокімі бакавымі вежамі. Недалёка ад дома, на месцы старажытнага рова, была ўладкавана невялікая сажалка ў глыбокіх берагах, якая нібы працягвае рэчышча Пцічы і надае пейзажу рамантычны настрой. Уся гэтая прыгажосць танула ў зеляніне дагледжанага парку.

Але Уніхоўскія былі не толькі эстэтамі, але і руплівымі гаспадарамі. У "Геаграфічным слоўніку Царства Польскага" за 1889 год Русінавічы апісваюцца як узорная прыбытковая гаспадарка. Шырокія фруктовыя сады налічвалі да 4000 дрэў. Вялікі млын з сукнавальняй, бровар і здача ў арэнду навакольных фальваркаў прыносілі ўладальнікам да 12 000 рублёў даходу ў год, што па тых часах было велізарнай сумай.

Страчаныя скарбы і памяць нашчадкаў.

Сядзіба славілася далёка за межамі Мінскай губерні дзякуючы ўнікальнаму збору мастацкіх каштоўнасцей. У доме Уніхоўскіх захоўваліся старадаўняя мэбля, калекцыі крышталя і нумізматыкі, карціны, фамільныя партрэты і рэліквіі вайны 1812 года. Тут бывалі знакамітыя госці, а інтэр'еры захаваў на здымках вядомы фатограф Ян Булгак.

Рэвалюцыя 1917 года перакрэсліла гэтую ідылію. Януш Уніхоўскі быў вымушаны назаўжды пакінуць радавое гняздо і эміграваць у Варшаву. Разам з ім з'ехала і неацэнная калекцыя твораў мастацтва, якую сям'я збірала пакаленнямі. На радзіме засталіся толькі апусцелыя пабудовы.

Сёння знайсці сляды былой велічы няпроста. Двухпавярховы панскі дом не захаваўся - пра яго аблічча мы можам судзіць толькі па даваенных фатаграфіях і чарцяжах, выкананым сынам апошняга ўладальніка Антоніем Уніхоўскім, які пасля стаў вядомым мастаком у Польшчы. Тэрыторыя, дзе некалі шумеў парк і кіпела свецкае жыццё, цяпер адносіцца да Самахвалавічаў і забудавана адміністрацыйнымі будынкамі. Старая сажалка практычна заросла і змялела, а парк ператварыўся ў цяжкапраходныя зараснікі. Толькі некалькі перабудаваных гаспадарчых пабудоў (свіран, стайні) і фрагменты падмурка нагадваюць выпадковаму падарожніку пра тое, што тут калісьці знаходзілася дваранская сядзіба.

Па іроніі лёсу, у савецкі час назва "Русінавічы" была перанесена на суседнюю вёску, а тэрыторыя самой сядзібы адміністрацыйна ўвайшла ў склад Самахвалавіч. Сёння гэта месца - нямая гісторыя, якая захоўвае памяць пра род Уніхоўскіх. Мясцовыя жыхары, якiя ў асноўным прыязджаюць сюды на лета, яшчэ памятаюць апавяданні старэйшых пра «панскі дом», але з кожным годам гэтых успамінаў становіцца ўсё менш.

А менавіта тут, на берагах Пцічы, калісьці кіпела жыццё, гучала музыка і збіраліся людзі, якія шчыра любілі гэты куток беларускай зямлі.