Ручыца. Успенская царква.

У вёсцы Ручыца Вілейскага раёна, там, дзе рэчка Ганутка ўпадае ў Нарач, узвышаецца Успенская царква. Гэты храм - не проста помнік архітэктуры, а жывая сведка бурнай гісторыі гэтага краю.

Перш чым стаць Ручыцай, паселішча насіла імя Ганута і было вядома з 1501 года як уласнасць князёў Гальшанскіх. У 1723 годзе яго ўладальнікам стаў Казімір Коцел, а затым маёнтак перайшоў да знакамітага роду Агінскіх.

У 1755 годзе Тадэвуш Францішак Агінскі запрасіў італьянскага архітэктара Абрахама Гену, які за дзесяць гадоў узвёў на маляўнічым беразе сажалкі велічную сядзібу ў стылі позняга барока. Палац дзівіў раскошай вялікай залы і хола, а вакол распасціраўся велізарны парк. Уезд у маёнтак упрыгожвалі дзве барочныя капліцы, якія захаваліся да нашых дзён.

У 1814 годзе ўладальнікам Гануты стаў Міхал Клеафас Агінскі - знакаміты дыпламат і кампазітар, аўтар паланэза «Развітанне з Радзімай». Менавіта тут, у сваёй летняй рэзідэнцыі, ён ствараў несмяротную музыку.

У канцы XIX стагоддзя, ужо пры новых уладальніках з роду Валовічаў, на месцы старога драўлянага касцёла, закрытага расійскімі ўладамі ў 1834 годзе, узвялі каменную праваслаўную царкву.

Храм асвяцілі ў 1881 годзе ў гонар Успення Прасвятой Багародзіцы (па некаторых дадзеных - у 1880-м).

Царква пабудавана з чырвонай цэглы ў рэтраспектыўна-рускім стылі - тыповым для культавай архітэктуры другой паловы XIX стагоддзя. Храм мае кананічную чатырохчасткавую аб'ёмна-прасторавую кампазіцыю:

* Магутная трох'ярусная шатровая званіца

* Квадратная трапезная

* Кубападобная малітоўная зала

* Пяцігранная апсіда з бакавымі рызніцамі

Высокі гранёны шацёр званіцы ўпрыгожаны поясам какошнікаў і завяршаецца цыбульнай глаўкай. Чатырохсхільны дах асноўнага аб'ёму вянчае цыбульны купал на васьмігранным барабане. Уваходы аформлены парталамі з кілепадобнымі аркамі, а фасады ўпрыгожаны ляпным фрызам і поясам сухарыкаў.

Храм акружаны масіўнай бутавай агароджай. Унутры захаваўся драўляны разны іканастас.

Падчас Першай сусветнай вайны, у верасні 1915 года, падчас Свянцянскага прарыву, тут адбылася трагедыя. Нямецкія войскі захапілі ў палон і жорстка пакаралі смерцю двух сібірскіх казакоў з 9-га Сібірскага казацкага палка - Мікіту Спiглазава і Мікалая Бедрына. Існуе паданне, што іх скінулі са званіцы царквы. Казакі пахаваныя на царкоўным цвінтары, дзе ў 2014 годзе ўсталяваны новы помнік.

Сядзіба Агінскіх моцна пацярпела падчас Першай сусветнай вайны, а канчаткова была знішчана ў 1943 годзе. Сёння ад былой пышнасці засталіся толькі дзве паўразбураныя капліцы, падмурак млына і зарослы пагорак на месцы палаца.

У савецкі час Успенская царква не зачынялася, што робіць яе ўнікальнай. З 1960-х па 1990-я гады тут захоўвалася царкоўнае начынне і іконы з закрытых храмаў у Нарачы, Бараўцах і Рацэвічах.

Успенская царква ўнесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь разам з рэшткамі сядзібных пабудоў і вадаёмам.

У 2020 годзе адна з дзвюх барочных капліц, якія ахоўвалі ўезд у былую сядзібу, павалілася. Гэта падзея прыцягнула ўвагу да лёсу помнікаў. У 2021 годзе распрацавалі ахоўныя зоны, а з 2024 года Рэспубліканскае грамадскае аб'яднанне рэстаўратараў прыступіла да аднаўлення капліц за свае сродкі.

Успенская царква ў Ручыцы - гэта больш чым храм. Гэта месца, дзе перапляліся лёсы знакамітага музыканта, воінаў і простых сялян. Кожны, хто прыязджае сюды, можа дакрануцца да жывой гісторыі, убачыць адлюстраванне храма ў водах сажалкі і адчуць дух былой Гануты.