Пінск. Дом, у якім нарадзіўся Рышард Капусцінскі.

У Пінску, на вуліцы Суворава, 43, сярод звыклай гарадской забудовы стаіць непрыкметны двухпавярховы дом у стылі мадэрн. Пабудаваны ў пачатку мінулага стагоддзя, ён мала чым вылучаецца сярод суседзяў. Але для сусветнай літаратуры і журналістыкі гэта адрас з велізарным значэннем. Менавіта тут, у 1932 годзе, нарадзіўся чалавек, якога пазней назавуць «Герадотам XX стагоддзя» і «паэтам рэпартажу», - Рышард Капусцінскі.

Сёння гэты будынак-месца памяці, якое захоўвае рэха няпростага лёсу. У 2007 годзе на фасадзе ўсталявалі мемарыяльную дошку ў гонар знакамітага земляка, каб кожны мінак ведаў: тут пачынаўся шлях чалавека, чые рэпартажы ўзрушылі свет.

"Мае карані - у беднасці".

У 30-я гады вуліца называлася інакш - Балотная. Назва казала сама за сябе: ўскраіна, волкасць, неўладкаванасць. Сям'я будучага класіка тулілася ў маленечкiм пакойчыку, якi здымала ў гэтым доме. Бацька, Юзаф Капусцінскі, выкладаў працу і спевы ў мясцовай школе №5, а маці, Марыя, давала ўрокі музыкі. Звычайныя пінскія настаўнікі, якія жылі ад заробку да заробку.

Іх сын Рышард рос ціхім і не па гадах развітым дзіцем. Ён навучыўся чытаць так рана і бегла, што калі пайшоў у пачатковую школу на вуліцы Касцюшкі, яго адразу залічылі ў другі клас. Здавалася, жыццё наладжваецца, але гісторыя рыхтавала для Пінска і сям'і Капусцінскіх суровыя выпрабаванні.

Вайна, якая ўвайшла ў дом.

Увосень 1939 года, калі Рышарду было ўсяго сем, у Пінск увайшла Чырвоная Армія. Свет перавярнуўся. Польская мова, на якой размаўлялі дома, стала падазронай. Са школьных падручнікаў зніклі звыклыя персанажы, саступіўшы месца партрэтам правадыроў і палітычным брашурам.

У аўтабіяграфічнай кнізе «Імперыя» Капусцінскі пазней успамінаў тое панурае пачуццё страху, якое пасялілася ў іх маленькiм пакоі: «У паветры вісела нешта трывожнае, напружанае, цяжкае... Мы нават баяліся глыбей уздыхнуць, каб нічога побач не выбухнула». Маці, прадчуваючы бяду, ўстанавіла ў доме жорсткае правіла: не распранацца на ноч. Паліто заўсёды павінна было ляжаць побач, абутак - стаяць ля ложка. Сама яна начамі не спала, услухоўваючыся ў гукі за акном і баючыся груку ў дзверы. Гэта было дзяцінства, у якім гуляць даводзілася не ў салдацікаў, а ў гатоўнасць да ўцёкаў.

Дарога ў неўміручасць.

Улетку 1940 года Марыя Капусцінская прыняла адчайнае рашэнне - бегчы. Прадаўшы апошнія пажыткі, яна купіла квіткі да Львова, а адтуль, бадзяючыся і рызыкуючы, сям'я прабіралася ў ахопленую вайной Польшчу, да бацькі, якому цудам удалося выратавацца з савецкага палону. Гэтую дарогу Рышард запомніў назаўжды: перапоўненыя вагоны, натоўпы людзей, адчай і моманты, калі машыніст адмаўляўся весці састаў далей, і пасажыры, каб выратавацца, збіралі яму «хабар» - хто залаты пярсцёнак, хто сярэбраную лыжку.

Так хлопчык з вуліцы Балотнай назаўжды пакінуў Пінск. Але горад не адпусціў яго. Ён стаў тым адпраўным пунктам, тым досведам "перыферыі", які пазней дазволіў Капусцінскаму вастрэй адчуваць боль і трагедыю людзей у "гарачых кропках" па ўсім свеце.

Вяртанне.

Рышард Капусцінскі аб'ездзіў паўсвету, стаў сведкам 27 рэвалюцый і 12 войнаў, перажыў некалькі замахаў, пісаў пра падзенне імператараў і дыктатараў. Габрыэль Гарсія Маркес называў яго сваім настаўнікам і "найлепшым журналістам XX стагоддзя". Але, будучы грамадзянінам свету, ён ніколі не забываў свой першы адрас.

У 1997 годзе, на святкаванне 900-годдзя Пінска, Капусцінскі вярнуўся. Ён прыехаў сціпла, без світы і камер. Доўга стаяў насупраць дома №43, размаўляў са старажыламі, зняў на камеру старыя могілкі, дзе была пахаваная ягоная бабуля. Гэта было яго развітанне і ўдзячнасць месцы, якое зрабіла яго тым, кім ён стаў.

Сёння дом на Суворава, 43 - гэта маўклівы сведка вялікага лёсу. Тут не проста жыў будучы геній; тут ён навучыўся адчуваць страх, бачыць несправядлівасць і разумець цану чалавечага жыцця. І можа быць, таму яго рэпартажы - гэта не сухія зводкі навін, а пранізлівая проза, зразумелая кожнаму, хто ведае цану хатняга цяпла і болю страты.