Мінск. "Юбілейны дом".

У самым сэрцы Мінска, на ажыўленым праспекце Незалежнасці, сярод строгай сталінскай архітэктуры і сучасных гмахаў згубіўся сапраўдны архітэктурны эпас. Мудрагелісты сілуэт з шатровай вежай, вузкія вокны-байніцы і яркія кафлі прымушаюць мінакоў запаволіць крок. Гэта "Юбілейны дом" - помнік з багатай гісторыяй, які перажыў імперыю, войны, атэізм і адрадзіўся як духоўны цэнтр.

Церам для імперыі.

Гісторыя гэтага будынка пачалася ў 1913 годзе, калі Расійская імперыя пышна адзначала 300-годдзе дома Раманавых. З гэтай нагоды на тэрыторыі Архірэйскага падворка Мінска было вырашана ўзвесці незвычайнае збудаванне. Архітэктары У. Струеў і I. Фамін стварылі праект у модным тады неарускам стылі.

Будынак атрымаўся казачным: яго ўпрыгожыла магутная шлемападобная вежа, якая нагадвае старажытныя крэпасці, дэкаратыўныя аркі і какошнікі. Гэта быў не проста адміністрацыйны корпус, а сапраўдны архітэктурны маніфест, які адсылае да дапятроўскай Русі. Будаўніцтва вялося на ахвяраванні духавенства і простых вернікаў Мінскай епархіі.

Першапачаткова ў сценах церама размясціўся царкоўна-археалагічны музей. У яго вітрынах былі выстаўлены старажытныя іконы, старадрукі і рэдкія этнаграфічныя знаходкі.

Ад музея да кіназалы.

Рэвалюцыя 1917 года кардынальна змяніла лёс "Юбілейнага дома". У 1922 годзе царкоўная маёмасць была нацыяналізавана, а музейныя калекцыі перадалі дзяржаве. З гэтага моманту будынак пачаў прымяраць на сябе самыя розныя ролі.

У розны час тут размяшчаліся Народны дом, кнігасховішча, а пазней - Дом работнікаў мастацтваў. У савецкі час гэта месца стала цэнтрам прыцягнення творчай інтэлігенцыі. Тут адкрылі выставачную залу і ўласную кіназалу. Старажылы ўспамінаюць, што менавіта ў гэтых сценах мінчане ўпершыню ўбачылі фільмы Андрэя Таркоўскага - яшчэ да таго, як яны выходзілі ў афіцыйны шырокі пракат. Будынак працягваў жыць бурным культурным жыццём, але ўжо без свайго першапачатковага рэлігійнага падтэксту.

Вяртанне да вытокаў.

У 1999 годзе «Юбілейны дом» быў вернуты Беларускаму Экзархату. Пачалася новая глава яго гісторыі. Да 2013 года, калі будынак адзначыў сваё стагоддзе, стартавалі маштабныя рэстаўрацыйныя работы. Спецыялісты абнавілі фасад, аднавілі страчаныя элементы дэкору, а на вежы зноў усталявалі крыж.

Сёння тут дзейнічае парафіяльны храм у гонар святых роўнаапостальных Кірыла і Мяфодзія. Але абшчына гэтага месца не зусім звычайная. "Юбілейны дом" пазіцыянуе сябе як духоўны цэнтр для студэнтаў, навукоўцаў і творчай інтэлігенцыі. Тут рэгулярна праходзяць сустрэчы, лекцыі і канцэрты, вяртаючы будынку яго гістарычную функцыю «дома мастацтваў», але ўжо на новай, духоўнай аснове.

У 2015 годзе на яго фасадзе размясцілі фотавыставу з рэдкімі кадрамі пачатку XX стагоддзя, паказаўшы гараджанам, як выглядаў Архірэйскі падворак сто гадоў таму.

Як знайсці.

Убачыць гэты Мінскі церам на свае вочы вельмі проста. Ён размешчаны па адрасе: праспект Незалежнасці, 26 (каардынаты: 53.9029, 27.5648). Будынак знаходзіцца па суседстве з Інстытутам тэалогіі БДУ і Цэнтральным Домам афіцэраў.

"Юбілейны дом" - рэдкі прыклад будынка, які за стагоддзе з лішнім не страціў сваёй душы. Сёння гэта не проста музейны экспанат пад адкрытым небам, а жывы арганізм, дзе гісторыя сустракаецца з сучаснасцю.