Мінск. Былая гімназія Рэйман.

У самым цэнтры Мiнска, на ціхай стрэлцы, утворанай вуліцай Кірава і Міхайлаўскім завулкам, стаіць будынак, які мясцовыя жыхары дагэтуль часта называюць «гімназіяй Рэйман». Яго высакародны краснакiрпiчны фасад рэзка кантрастуе з манументальнай шэрай «сталінскай» архітэктурай па суседстве. Гэта не проста архітэктурны помнік, а сапраўднае каменнае люстэрка бурнай гісторыі горада - ад царскіх часоў да нашых дзён.

Архітэктура ў рытме эклектыкі.

Збудаваны на мяжы XIX–XX стагоддзяў чатырохпавярховы будынак стаў упрыгожваннем губернскага Мінска. Архітэктар, чыё імя, на жаль, не захавалі хронікі, працаваў у стылі эклектыкі, шчодра закрасаваўшы яго дэталямі неакласіцызму. Рытмічныя шэрагі высокіх вокнаў, хупавыя міжпавярховыя карнізы і высакародны колер асабовага цэглы надавалі пабудове адначасова афіцыйны выгляд і вучэбную грунтоўнасць. Аднак першапачаткова будынак задумваўся зусім не для навучання высакародных дзяўчат: тут размяшчалася ўпраўленне 4-й паліцэйскай часткі Мінска.

Трагічны пралог.

З гэтым адрасам звязана адна з самых змрочных старонак у гісторыі горада. У 1905 годзе, у разгар першай рускай рэвалюцыі, балкон гэтага будынка стаў агнявой кропкай. Па загадзе віленскага генерал-губернатара Кршывіцкага і мінскага губернатара Курлова тут быў усталяваны кулямёт. 18 (31) кастрычніка 1905 года, калі да месца збору (цяпер гэта плошча Незалежнасці) рушыла шматтысячная дэманстрацыя, з балкона былога паліцэйскага кіравання быў адкрыты агонь на паразу. Трагедыя, якая ўвайшла ў гісторыю як «Курлоўскі расстрэл», забрала жыцці больш за 50 чалавек. Крывавы след на сценах будынка стаў прадвеснікам яго будучых метамарфоз.

Жамчужына адукацыі: гімназія Лізаветы Рэйман.

Пасля гэтых падзей будынак змяніў профіль. У 1910 годзе ён быў перададзены пад прыватную жаночую гімназію, якую ўзначаліла Лізавета Дзмітрыеўна Рэйман. Гэтая дзіўная жанчына, дваранка з Вяткі, удава генерала, ўклала ўсю душу ў стварэнне элітнага навучальнай установы. Гімназія Рэйман хутка стала самым прэстыжным месцам для адукацыі дачок заможных мінчан.

Вучэбная праграма рабіла акцэнт на гуманітарных навуках і выхаванні свецкіх манер. Больш за 500 вучаніц штудзіравалі рускую мову, закон Божы, славеснасць, гісторыю, а таксама старажытныя мовы - латынь і грэцкі. Матэматыка і фізіка, хоць і прысутнічалі ў раскладзе, лічыліся прадметамі другога плана. Да 1917 года тут працавала ўжо 30 высакакласных педагогаў. Унікальныя навучальныя праграмы і канспекты тых гадоў да гэтага часу захоўваюцца ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі, дазваляючы нам дакрануцца да свету дарэвалюцыйнай педагогікі.

Стагоддзе ХХ: зламаць і адрадзіць.

Рэвалюцыя 1917 года перакрэсліла лёс гімназіі. Лізавета Рэйман, чые сляды губляюцца ў віхуры грамадзянскай вайны, была вымушана пакінуць дзецішча. Будынак нацыяналізавалі. У першыя савецкія гады ў былых светлых класах з высокімі столямі размясцілі звычайны працоўны інтэрнат. Пазней, калі горад адбудаваўся пасля ваенных разбурэнняў, сюды заехала музычная школа, а затым і Камітэт па адукацыі.

Доўгія гады гістарычныя інтэр'еры былі схаваныя пад пластамі тынкоўкі і фарбы. Але будынку наканавана было здабыць новае жыццё. Падчас маштабнай рэканструкцыі, якая папярэднічала размяшчэнню тут Суда Еўразійскага эканамічнага саюза, рэстаўратары зрабілі сенсацыйную знаходку. Пад познiм аздабленнем у нішах аркатурнага фрыза (дэкаратыўнай аркады на фасадзе) праступілі старажытныя фрэскі. Гэты "нечаканы падарунак гісторыі" - магчыма, рэшткі першапачатковага інтэр'еру ці проста дэкаратыўны элемент пачатку XX стагоддзя - стаў сапраўднай жамчужынай.

Сёння будынак былой гімназіі Рэйман выглядае бездакорна. Адрэстаўраваная чырвоная цэгла, адноўленыя інтэр'еры і ўнікальныя фрэскі нагадваюць нам пра тое, што ў кожнага дома ў Мінску ёсць не адзін, а мноства галасоў.

І голас гэты гучыць скрозь стагоддзі - ад кулямётнай чаргі да звонкіх галасоў гімназістак і цішыні судовых залаў.