Крычаў. Нікольская царква.

Храм

Магілёўская вобласць, г. крычаў, вул. Сожавая, 43

Апісанне

Крычаўская Свята-Мікалаеўская царква - жывая легенда, якая размясцілася на старажытным гарадзішчы «Замкавая гара» над ракой Сож. Гэта не проста помнік драўлянага дойлідства, а духоўны цэнтр, звязаны з лёсам горада на працягу стагоддзяў.

Першая пісьмовая згадка пра храм датуецца 1682 годам. Тады ён стаяў унутры замка і не раз пераходзіў ад праваслаўных да ўніятаў. Драўляная царква перажыла Паўночную вайну і ганенні ХХ стагоддзя, але ў 1944 годзе, пасля вызвалення Крычава, згарэла.

Аднавілі храм самі прыхаджане: зруб вясковага дома сплавілі па Сажу, і ўжо ў 1945 годзе царква зноў адчыніла дзверы для вернікаў. Доўгі час яна заставалася адзінай дзеючай у горадзе.

Сёння гэта прамавугольны зруб пад двухсхільным дахам з вытанчанай вежкай і цыбульным купалам. Царква захоўвае памяць аб многіх пакаленнях крычаўлян, застаючыся важнай часткай культурнай спадчыны Беларусі.

Катэгорыі

Гістарычнае

Помнік архітэктуры

Каментары

Нататкі да месца

Ольга Ерёменко

26.07.2026

Крычаў. Мікольская царква: храм-легенда на Замкавай гары.

Свята-Мікалаеўская царква ў Крычаве - гэта не проста дзеючы праваслаўны храм, а жывы летапіс беларускай гісторыі, які ўтульна размясціўся на старажытным гарадзішчы «Замкавая гара» над ракой Сож. Па здагадцы археолагаў, першая праваслаўная царква ў Крычаве будавалася адначасова з замкавымі ўмацаваннямі ў канцы XII-XIII стагоддзяў, паводле падання - на месцы паганскага капішча. Існуе нават прыгожая легенда, якая злучае назву горада з голасам з неба, які загадаў спыніць паганскія ахвярапрынашэнні: ад беларускага слова «крычаў» (гукаў).

Першае дакументальнае сведчанне аб храме на Замкавай гары адносіцца да 1682 года. Тады Царква Святога Мікалая знаходзілася ўнутры замка, злева ад уваходнай вежы, а інвентар 1694 года згадвае званіцу з ратным званом. Падчас Паўночнай вайны (1700-1721) Крычаўскі замак быў разбураны, але царква ацалела. У XVII-XVIII стагоддзях яна некалькі разоў пераходзіла ад праваслаўных да ўніятаў і назад. У канцы XVIII стагоддзя Мікольская царква была адной з сямі дзеючых у горадзе.

Найноўшая гісторыя храма поўная трагізму і цуду. Царква працягвала працаваць і пасля рэвалюцыі 1917 года, і ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Аднак восенню 1943 года стары храм згарэў (па некаторых дадзеных, у 1944-м пасля вызвалення горада яго спаліў фанатык-атэіст). Але крычаўляне не далі згаснуць веры: у вёсцы Лабковічы купілі драўляны дом, разабралі яго і сплавілі па Сажу да Замкавай гары. У 1945 годзе храм быў асвечаны і адчыніў дзверы для вернікаў. Пазней будынак пашырылі, прыбудаваўшы алтарную апсіду і баптыстэрый. З 1962 года, калі зачынілі Свята-Пакроўскі храм, Мікольская царква заставалася адзінай дзеючай у горадзе аж да пачатку 90-х.

Будынак уяўляе сабой прамавугольны зруб пад двухсхільным дахам, над якім узвышаецца двух'ярусная вежачка з цыбулепадобным купалам. Да асноўнага аб'ёму прымыкаюць прамавугольны бабінец і пяцігранная апсіда. У дэкоры фасадаў выкарыстаны разьбяныя ліштвы і гарызантальная шалёўка. Гэта яркі помнік драўлянага дойлідства, унесены ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Рэспублікі Беларусь.

Сёння пры храме дзейнічае нядзельная школа. Галоўнае прастольнае свята адзначаецца 22 мая - у дзень перанясення мошчаў Мікалая Цудатворца ў Бары (у народзе «Мікола Вясновы»), калі архіепіскап Магілёўскі і Мсціслаўскі здзяйсняе ў царкве ўрачыстую літургію. Для многіх крычаўлян з гэтым храмам звязаны найважнейшыя сямейныя падзеі, і сёння, як і шмат гадоў таму, ён застаецца духоўным сэрцам горада.