Коханава. Шухаўская воданапорная вежа.

У Талачынскім раёне Віцебскай вобласці, сярод марудлівага рытму гарадскога пасёлка Коханава, хаваецца аб'ект, які архітэктурныя крытыкі назвалі б «канструктыўнай дасканаласцю», а iнжынеры - узорам геніяльнай эканоміі матэрыялаў. Гэта Шухаўская воданапорная вежа - сведчанне смеласці савецкага авангарда і маўклівы вартаўнік чыгуначнай гісторыі Беларусі.

Гісторыя з'яўлення: смага паравозаў.

1929 г. Час індустрыялізацыі і трыумфу інжынернай думкі. Аўтарам праекта выступіў Уладзімір Шухаў - геній, які апярэдзіў час, чые гіпербалоідныя канструкцыі сталі сімвалам тэхнічнага прагрэсу першай паловы XX стагоддзя.

Месца для будаўніцтва выбралі не выпадкова. Чыгуначны вузел Коханава меў стратэгічнае значэнне для паравознага руху. Цягнікі, якія адпраўляліся ад Оршы, ужо праз 25 кіламетраў шляху мелі патрэбу ў папаўненні запасаў вады. Без дазапраўкі не праходзіў ні адзін таварны састаў. Вежа спраўна забяспечвала вадой "сэрца" паравозаў да самага канца XX стагоддзя, застаючыся ў працоўным стане дзесяцігоддзя.

Як гэта ўладкована: матэматыка без права на памылку.

Галоўная візуальная асаблівасць вежы - яе гіпербалоідная форма. На першы погляд здаецца, што гэта складаныя «карункі» з металу, закручаныя па спіралі. Але на самай справе канструкцыя ўяўляе сабой сеткаватую абалонку, сабраную з прамалінейных металічных бэлек, злучаных у вузлах.

Чаму гэта геніяльна?

1. Эканомія: на ўзвядзенне такой вежы сыходзіць значна менш металу, чым на класічную цыліндрычную.

2. Ўстойлівасць: нягледзячы на лёгкасць, канструкцыя фенаменальна ўстойлівая да ветравых нагрузак. Чым вышэй вецер, тым шчыльней "схопліваецца" сетка.

3. Эстэтыка: гульня святла і цені на сталёвых гранях робіць вежу візуальна бязважкай.

Існуе легенда, што да стварэння гіпербалоіда Шухава падштурхнуў звычайны плецёны кошык, якi валодае высокай трываласцю пры мінімальнай вазе.

Сусветны кантэкст і ўнікальнасць.

Шухаўская вежа ў Коханава - гэта не проста воданапорная вежа. Гэта частка сусветнага архітэктурнага летапіса. Гіпербалоідныя канструкцыі сталі прарывам: на іх аснове пазней з'явіліся знакамітая Шабалаўская вежа ў Маскве, шкляныя купалы буйных стадыёнаў і нават элементы сучасных хмарачосаў.

Сёння ў свеце захавалася ўсяго каля 11 падобных гіпербалоідных вежаў ранняга перыяду. У Беларусі іх першапачаткова было чатыры. Да нашых дзён у арыгінальным выглядзе дайшлі толькі дзве: у Барысаве і ў Коханава. Гэта робіць коханаўскі аб'ект рэдкім калекцыйным экзэмплярам інжынернай спадчыны.

Стан сёння: час і статус.

Вежа добра захавалася. Яна перажыла Вялікую Айчынную вайну, спробы дэмантажу (хадзілі чуткі пра спробы падрыву ў пасляваенныя гады) і амаль векавую эксплуатацыю. Канструктыўна яна амаль не змянілася з 1929 года.

Знакавая падзея адбылася ў 2019 годзе: аб'ект афіцыйна атрымаў статус гісторыка-культурнай каштоўнасці. Аднак, нягледзячы на ахову дзяржавы, вежа сёння выглядае адзінокай. Гэта месца - сапраўдная знаходка для знатакоў індустрыяльнай эстэтыкі, фатографаў і гісторыкаў.

Як дабрацца?

Пасёлак Коханава знаходзіцца на трасе Мінск-Масква (М1). Вежа размешчана ў пешай даступнасці ад чыгуначнага вакзала. Убачыць яе можна без спецыяльнага доступу, яна адкрыта для агляду, але, як любы помнік архітэктуры, патрабуе беражлівых адносін.

Шухаўская вежа ў Коханава - гэта не проста воданапорнае збудаванне. Гэта помнік эпосе, калі Інжынеры думалі касмічнымі катэгорыямі, а функцыянальная канструкцыя станавілася высокім мастацтвам.