Івянец. Дом-музей народнага майстра Апалінарыя Пупко.

У самым сэрцы Беларусі, у маляўнічым гарадскім пасёлку Івянец (Валожынскі раён Мінскай вобласці), знаходзіцца месца, якое немагчыма забыць. Гэта дом-музей народнага майстра, разьбяра па дрэве і мастака Апалінарыя Фларыянавіча Пупко (1893-1984). Тут не проста захоўваюцца экспанаты - тут кожны сантыметр прасторы дыхае творчасцю чалавека, які ператварыў сваё жыллё ў унікальны арт-аб'ект.

Жыццё, аддадзенае мастацтву.

Апалінарый Пупко нарадзіўся ў Івянцы 12 лістапада 1893 года і пражыў тут доўгае жыццё - 91 год. Паходзячы з сям'і рамеснікаў, ён з дзяцінства ўвабраў традыцыі народнай творчасці, але яго талент выйшаў далёка за рамкі звычайнага рамяства. Не маючы прафесійнай мастацкай адукацыі, ён стварыў свой непаўторны стыль, спалучаючы фальклорныя матывы, міфалагічныя сюжэты і асабістыя перажыванні. Яго працы - гэта драўляныя скульптуры, барэльефы, карціны і малюнкі, прысвечаныя гісторыі і побыце беларускага народа.

Дом, які стаў музеем.

Галоўным тварэннем майстра стаў яго ўласны дом на вуліцы Камсамольскай, 87. У 1951 годзе ён быў прызнаны гістарычным помнікам, але сапраўдную каштоўнасць уяўляе не столькі сам будынак, колькі яго ўнутранае ўбранне. Увайшоўшы ўнутр, наведвальнік трапляе ў казачны свет: тут няма вольнага месца, якога не закранулі б пэндзаль або разец гаспадара. Сцены, столі, дзверы - усё пакрыта вычварнымі роспісамі і разьбой. Фасад дома ахоўваюць фігуры драўляных атлантаў, а ўнутры гасцей сустракаюць карыятыды, міфалагічныя істоты і дзесяткі жанравых скульптур.

Сведка эпох.

Лёс майстра быў няпросты. Ён перажыў некалькі гістарычных эпох, і яго мастацтва часта станавілася адлюстраваннем часу. У маладосці ён займаўся афармленнем храмаў, працягваючы традыцыі "сялянскага барока". У савецкі час яго творчасць не заўсёды знаходзіла разуменне ва ўладаў: майстар адмаўляўся ствараць парадныя партрэты правадыроў, за што яму чынілі перашкоды ў побыце і нават адмаўлялі ў пенсіі. Аднак гэта не перашкаджала людзям з усяго Савецкага Саюза і з-за мяжы прыязджаць у Івянец, каб дакрануцца да сапраўднага мастацтва. Цікава, што ў траўні 1916 года ў гэтым доме спыняўся вядомы рэвалюцыянер і ваеначальнік Міхаіл Фрунзе, што таксама стала адной са старонак доўгай гісторыі сядзібы.

Вяртанне да жыцця.

Пасля смерці майстра ў 1984 годзе дом больш за чвэрць стагоддзя быў фактычна зачынены для шырокай публікі. Але сёння ён зноў расчыніў свае дзверы. Намаганнямі дачкі, Соф'і Апалінар'еўны Варатніцкай, і яе мужа Генадзя, дом быў зарэгістраваны як аграсядзіба і зноў стаў даступны для наведвальнікаў. Менавіта Дачка майстра праводзіць для гасцей экскурсіі, распавядаючы пра свайго бацьку, яго загадках і гісторыях, звязаных са стварэннем яго твораў.

Захоўваючы спадчыну.

Сёння працы Апалінарыя Пупко можна ўбачыць не толькі ў яго доме-музеі. Яны займаюць ганаровае месца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі (у тым ліку на нядаўняй выставе «Я беларус»), у расійскім этнаграфічным музеі Санкт-Пецярбурга, а таксама ў музеях Маладзечна і Вільні. Але толькі ў Івянцы можна адчуць тую асаблівую атмасферу, у якой жыў і тварыў гэты дзіўны чалавек. Аднак дом і яго роспісы маюць патрэбу ў рэстаўрацыі, і сям'я майстра заўсёды адкрыта для дапамогі ў захаванні гэтага ўнікальнага кутка беларускай культуры.