Быхаўскі раён. Былое сховішча ядзернай зброі.

Недалёка ад Быхава, у глыбіні ляснога масіву Магілёўскай вобласці, час нібы спыніўся ў эпосе халоднай вайны. Тут, сярод векавых соснаў, знаходзіцца адзін з самых злавесных і цікавых закінутых аб'ектаў Беларусі - былая рамонтна-тэхнічная база (РТБ) захоўвання ядзернай зброі, вядомая як аб'ект «ЯД» або вайсковая часць 25852.

Аб'ект быў пабудаваны ў 1957 годзе і з'яўляўся «сэрцам» 57-й марской ракетаноснай авіяцыйнай дывізіі Балтыйскага флоту, якая базавалася на суседнім аэрадроме ў Быхаве-1. Задача дывізіі была гранічна ясная: у выпадку пачатка вайны сцерці з твару зямлі авіяносцы НАТА ў акваторыі Балтыкі. Для гэтага на ўзбраенні стаялі стратэгічныя бамбавікі Ту-16, а пазней звышгукавыя Ту-22м2, здольныя несці ядзерныя зарады.

Сакрэтны арсенал.

Аб'ект "ЯД" - гэта не проста склад, а магутны інжынерна-тэхнічны комплекс. База, таксама вядомая як 24-й армейскі арсенал, ўключала ў сябе ўсё неабходнае для працы з «вырабамі» (так у дакументах называліся боегалоўкі): два буйных заглыбленых бункера-сховішчы з магутным бетонным перакрыццем, зборачна-мантажныя цэхі для рэгламентных работ і склады ГЗМ.

Усе аб'екты злучаныя бетоннымі дарогамі з аэрадромам, адкуль самалёты неслі кругласутачнае баявое дзяжурства.

Грозная ахова.

Трапіць на базу выпадкова было немагчыма. Па перыметры тэрыторыі (каля 20 км) быў устаноўлены калючы дрот, вялося кругласутачнае назіранне. Дастаткова сказаць, што нават звычайныя гермадзверы на бункерах важылі да 40 тон - іх ні ўзламаць, ні зрушыць з месца звычайнымі сродкамі.

Цяперашні час: іржа і цішыня.

Сёння аб'ект "ЯД" цалкам закінуты. Пасля распаду СССР і выканання дагавораў аб раззбраенні ў 90-х гадах ракетаносцы перабазіравалі ў Расію (у асноўным у Энгельс), а ядзерныя боегалоўкі вывезлі для ўтылізацыі.

Зараз тут пануюць запусценне і цішыня, якая парушаецца хіба што шумам лесу. Марадзёры і паляўнічыя за каляровым металам зрабілі сваю справу: большасць металічных канструкцый, уключаючы легендарныя ашалёўкі 40-тонных гермадзвярэй, спілаваны і здадзены ў ўтыль. Унутры падземных сховішчаў засталіся толькі голыя бетонныя сцены і магутныя шахты.

Па іроніі лёсу, частка будынкаў былой РТБ сёння выкарыстоўваецца для мірных мэтаў. Хоць аэрадром часам становіцца пляцоўкай для драгрэйсінгу, некаторыя памяшканні былых ядзерных арсеналаў былі пераабсталяваны пад птушкафермы. Вайна канчаткова саступіла месца жыццю. Аднак бункеры ў лесе дагэтуль прыцягваюць сталкераў і аматараў гісторыі, нагадваючы пра тое, як блізкі свет калісьці быў да ядзернай катастрофы.