Бачэйкава. Сядзібна-паркавы комплекс Цэханавецкіх.

У маляўнічай вёсцы Бачэйкава на беразе ракі Улы (Віцебская вобласць) калісьці знаходзіўся адзін з цудоўнейшых палацава-паркавых ансамбляў Беларусі. Сёння пра гэта нагадваюць толькі рэшткі парку ды гаспадарчыя пабудовы - сам палац Цэханавецкіх быў згублены ў агні Другой сусветнай вайны.

Гісторыя гэтага месца пачалася ў 1460 годзе, але ключавы паварот адбыўся, калі маёнтак перайшоў у якасці пасагу роду Цэханавецкіх герба «Дуброва». Гэтая дынастыя валодала Бачэйкава больш за 350 гадоў, пакінуўшы прыкметны след у гісторыі. Напрыклад, у 1890-х гадах на сродкі Фелікса Цэханавецкага ў Віцебску пабудавалі першы гарадскі вадаправод.

Каменны палац у стылі барока і класіцызму заклалі ў 1769 годзе. Існуе легенда, што будаўніцтва вялі ў спешцы, чакаючы візіту караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Хоць кароль, магчыма, так і не прыехаў, Архітэктура атрымалася ўражлівай: галоўны фасад упрыгожваў чатырохкалонны порцік, а паркавы - вытанчаная экседра з лесвіцай, якая спускалася прама ў сад.

Асаблівай увагі заслугоўваў парк - сапраўдны шэдэўр садова-паркавага мастацтва. Разбіты на трох тэрасах, ён спалучаў рэгулярную планіроўку з элементамі пейзажнага стылю. Сучаснікі сцвярджалі, што над яго стварэннем працаваў знакаміты французскі батанік Ленотр. Тут раслі ліпы, кедры, паўночнаамерыканскія елкі, бэз і гартэнзіі, працавалі фантаны, а ў сістэме сажалак быў пракладзены 250-метровы канал. У мясцовых аранжарэях, дарэчы, вырошчвалі нават ананасы.

Сядзіба памятае і грозныя падзеі. У ліпені 1812 года, па легендзе, тут спыняўся Напалеон, які накіроўваўся на Маскву. Кажуць, ён назваў Бачэйкава адной з найпрыгажэйшых рэзідэнцый, якія яму даводзілася бачыць. У 1916 годзе, ратуючы каштоўнасці ад надыходзячага фронту Першай сусветнай, спадчыннікі вывезлі тры вагоны з калекцыямі ў Маскву. Палац ацалеў, але пасля рэвалюцыі ў ім зладзілі дзіцячы дом.

Канчатковы ўдар нанесла Вялікая Айчынная вайна. У 1941 годзе артылерыйскі снарад трапіў у будынак, пачаўся пажар, які знішчыў палац амаль цалкам. Пасля вайны руіны разабралі.

Сёння на адной з ацалелых пабудоў можна знайсці мемарыяльную дошку з імёнамі пецярых прадстаўнікоў роду Цэханавецкіх - падзяку «людзям, якія праславілі гэтую зямлю». Ад былой велічы засталіся толькі старая ліпавая алея ды сажалкі, якія захоўваюць цішыню аб некалі шумнай і раскошнай сядзібе.